با نامق یکی از صد روستای شگفت انگیز کشور آشنا شوید
برآنیم تا هر از گاه میزبان، مهمانانی دردآشنا باشیم.گفت و گوی ساده ای با این عزیزان خواهیم داشت.برآیند این نشست ها در قالب مطالب مختلف تقدیم حضورتان می شود.در این شماره پای صحبت های«حسین عباسی»دهیار روستای کهنسال «نامق» می نشینم تا از منظر نگاه او این آبادی باصفا و شگفت انگیز را بهتر بشناسیم:
روستای نامق از توابع بخش کوه سرخ با مختصات جغرافیایی 58 درجه و 46 دقیقه طول شرقی و 35 درجه و 25 دقیقه عرض شمالی، در 32 کیلومتری شرق ریوش واقع شده است. ارتفاع این روستا از سطح دریا در حدود 1765 متر است و اقلیمی معتدل و نیمهخشک، با زمستانهای سرد دارد.این روستا از شمال و غرب به کوه سرخ، از جنوب به کوه سرسفیدار و دره اولی سوکو ،از غرب به تپة عبدالحسن محدود میشود.نامق از روستاهای تاریخی شهرستان کاشمر است و بنابر روایتی از شهر نیشابور نیز قدیمیتر است. مردم روستای نامق به زبان فارسی با لهجه محلی سخن میگویند، مسلمان و پیرو مذهب شیعه جعفری هستند. لغت نامه دهخدا در سال ۱۳۴۵ در مورد نامق چنین نوشته شدهاست: «نامق دهی است از دهستان برکوه بخش ریوش شهرستان کاشمر ، در ۳۶هزارگزی جنوب شرقی ریوش بر سر راه مالرو عمومی ریوش به حصار. در منطقه کوهستانی معتدل هوائی واقع است و ۲۰۶۸ تن سکنه دارد. آبش از قنات تأمین میشود. محصولش غلات ، انواع میوهها و ابریشم است . شغل اهالی زراعت و مالداری و صنعت دستی آن جا قالیچه بافی است .راه مالرو دارد. قریهای است از قرای ترشیز . شیخ احمد جامی به سال ۴۴۰ ه . ق در این قریه تولد یافت.»در آغاز دهه 90 شمسی این روستای 390 خانواری قریب1100 نفر جمعیت دارد.بر اساس نوشته لغت نامه دهخدا از سال 1345 تاکنون 1034 نفر از جمعیت این آبادی کاسته شده است.
در مجامع علاقه مند به صنعت گردشگری از نامق به عنوان یکی از صد روستای شگفت انگیز کشور یاد می شود.وقتی این موضوع را با دهیار روستا در میان می گذاریم لبخندی بر گوشه لبانش ظاهر می شود.جویای فعالیت های روستا در حوزه گردشگری و میراث فرهنگی می شویم. با تانی می گوید:« چشمانداز ارتفاعات بلند پیرامون روستا، دشتهای سبز و خرم، مراتع غنی و حاصلخیز، انواع گلها و گیاهان دارویی (مانند آویشن، گلگاوزبان، گل ختمی و دم گاو) بسیار زیبا و جالب توجه است.از جاذبههای طبیعی روستای نامق میتوان به ؛اولنگ گُل،اولنگ فرادکندی،حوض مرغابی،غار پنجه،چشمه سار،کله باغی،کوه مَرد،قله سرسپیدار، کلاته حسین آباد و زمان آباد، کلاته شازده و علی آباد و کلات اسماعیل آباد اشاره کرد.اراضی و مراتع اطراف روستا، محل زیست انواع گونههای جانوری مانند؛بز و کَل، روباه، شغال، گرگ، خرگوش، پلنگ و کبک است. روستای نامق به لحاظ تاریخی نیز،جاذبههای گردشگری قابل توجهی دارد. قبر پدر شیخ احمد جام نامقی،کاریز قدیمی(عمر این کاریز، به قدمت روستا است و روزگاری، سنگهای هفت آسیاب آبی را به گردش درمیآورده است. امروزه، از آسیابهای آبی، به جز خرابههایی بر جای نمانده است.)دیوار سنگی( از بقایای یک قلعه قدیمی است که در زبان محلی به آن کمر قلعه میگویند)گورستانهای باستانی(دو گورستان مروبط به پیش و پس از اسلام. قدیمیترین سنگ قبر گورستان اسلامی، تاریخ سال 113 هجری قمری را دارد)بقایای قلعة قدیمی ( در بلندترین بخش روستا، به نام ارگ قرار گرفته است) سه مسجد قدیمی که به لحاظ معماری سنتی و نوع معماری، واجد ارزشهای تاریخی است از جمله این جاذبه ها هستند... »
آن گونه که دهیار روستا می گوید آداب و رسوم اهالی از دیگر جاذبه های این روستای کهنسال است.آمیزه دشت و کوه و چمنزار و بافت قدیمی روستا مناظر بدیع و چشم نوازی را در این منطقه ایجاد کرده است.دهیار از سرکشی مسئولان میراث فرهنگی به این آبادی سخن می گوید و ضمن تقدیر از دیدگاه فعلی مسئولان در امر توجه به صنعت گردشگری بخش کوهسرخ بر توانمندی های گردشگری این روستا در حوزه های چون؛طبیعت گردی،شکار،مطالعات علمی بر روی فلور گیاهی و فون جانوری،کوه پیمایی،کوه نوردی،صخره نوردی،غارشناسی و وجود آثار تاریخی تاکید دارد.وی متذکر می شود:«می توان با تهیه پوسترهای مناسب از جاذبه های روستا این منطقه را به عنوان روستای نمونه گردشگری معرفی کرد البته اگر مسئولان امر بحث سرمایه گذاری در این حوزه را جدی بگیرند».
عباسی روستا را ییلاقی معرفی می کند، شاهد این مهم حضور نامقی های مهاجر به ویژه بازنشستگان در بهار و تابستان در روستاست.او تاکید می کند که این جاذبه از منظر گردشگری مورد تغافل واقع شده است . نامق در ناحیه سرکوهی استقرار یافته و بافت مسکونی متراکمی دارد. بیشتر خانههای آن در یک طبقه با سقف مسطح و پنجرههای کوچک ساخته شدهاند.این موضوع خود جاذبه ای دیگر برای توجه به صنعت گردشگری منطقه می باشد.نزدیکی این روستا به منطقه گردشگری حصار و رودمعجن از توابع شهرستان تربت حیدریه جلوه ای دیگر از توانمندی این روستا برای جذب گردشگر است.از دید دهیار می توان نامق را دروازه گردشگری کوه سرخ این بهشت گمشده خراسان رضوی دانست.به فاصله نامق تا کاشمر و تربت حیدریه توجه کنید.نامق با 70 کیلومتر فاصله، دورترین روستای شهرستان تا کاشمر است.هم مرزی با تربت حیدریه می تواند باعث جذب آسانتر گردشگر از محور مشهد تربت حیدریه به نامق و سپس ریوش و سایر نقاط کوهسرخ و کاشمر شود.عباسی برگزاری همایش شناسایی توامندی های کوهسرخ و به ویژه روستای توانمند نامق را یک ضرورت می داند و باور دارد که صنعت گردشگری توان پیشرفت منطقه را با توجه به خشکسالی های بی امان سالیان اخیر،دارا می باشد.
عباسی با ابراز نارحتی از خشکسالی های سالیان اخیر از معضل بی آبی و نامناسب بودن آب شرب روستا حکایت ها دارد.او این مسئله را در گسترش مهاجرت از آبادی موثر می داند و تصریح می کند:«بیشتر جمعیت آبادی را افراد بالای 40 و 50 سال تشکیل می دهند.نگاهی به جمعیت روستا در سرشماری های مختلف بیانگر مهاجرت اهالی و به ویژه جوانان است»برای او این سئوال مطرح است که چرا هنوز باید آب قنات برای آشامیدن مورد استفاده قرار گیرد؟چرا باید هنوز سیستم لوله کشی قدیمی و بالای 25 سال روستا پابرجا باشد؟وجود استخر پرورش ماهی متعلق به بخش خصوصی در این روستا تاثیرات منفی بر روی آب قنات گذاشت.تعطیلی این استخر بر بهبود اوضاع آب شرب تاثیر نسبی داشته ولی به قول دهیار روستا کاش استخر فعالیت می کرد و بخش خصوصی مباحث بهداشتی را در مراحل کار لحاظ می نمود.قنات قدیمی سرکاریز در قبل از خشکسالی ها بالغ بر شانزده اینچ آبدهی داشته و ضمن تامین آب شرب روستا ،مزارع را از قرار مدار 20 تا 30 روز آبیاری می کرد ولی امروز شاهد آنیم که نیمی از آبدهی هشت اینچی قنات صرف آب شرب می شود و الباقی در مدار 80 تا 90 روز به مصرف بخش کشاورزی می رسد.سه سال است که چاه ویژه آب شرب حفر شده است که امیدواریم با قول های آبفای روستایی به زودی وارد شبکه آب شرب روستا شود» در گذشته ای نه چندان دور شرایط مساعد اقلیمی منطقه موجب رونق باغداری و تولید انواع میوهها نظیر؛ سیب، گلابی، زردآلو، انگور، هلو، شلیل و توت شده که متاسفانه با خشکسالی دستخوش تغییرات منفی شده است.مشکل عدم توزیع مطلوب کود یکی از دردهای این روستای مغموم از خشکسالی است.
عباسی خواهان توجه جدی تر به اجرای طرح هادی روستاست.نبود اعتبار بزرگترین دغدغه برای حل مشکلات است.وی با مناسب دانستن راه روستا خواهان توجه صاحبان معدن خاک کاشی به نحوه بهره برداری از راه است.بخش خصوصی فعال در معدن می تواند بخشی از درآمد خود را در بهسازی مسیر معدن تا آبادی و سایر مسیرها مورد استفاده اش هزینه کند.دهیار در این مهم را حداقل توقع اهالی می داند.دهیار نامق با ابراز رضایت از نحوه خدمات تلفن ثابت در این آبادی از عدم آنتن دهی اپراتورهای همراه اول و ایرانسل گله مند است.برابر گفته او شرکت مخابرات از یک و نیم سال قبل دکل مناسبی را برای این موضوع برپا کرده که هنوز وارد شبکه نشده است.تسهیل در این مسئله آرزوی اهالی است.در بحث سوخت روستا مشکل چندانی وجود ندارد ولی نکته جالبی در تامین سوخت حمام روستا و حمام های منازل دیده می شود.به گفته وی«یکی از اهالی که ساکن مشهد است 25 دستگاه آبگرمکن خورشیدی را به روستا اهداء کرده است این آبگرمکن ها به علت عدم وجود اعتباری در حد 60 تا 70 میلیون ریال هنوز در جایی نصب نشده است!!»
عباسی توجه به پر کردن اوقاعت فراغت جوانان و اهالی را از دغدغه های موجود در روستا می داند و با تقدیر از عملکرد مجتمع فرهنگی امام علی(ع) و فعالیت کتابخانه ای که به همت اهالی سروسامان گرفته از نبود امکانات مطلوب ورزشی یاد می کند و می گوید:«روستا دارای پارک کودک و زمین والیبال است ، زمینی نیز در سال گذشته به وسعت یک و نیم هکتار جهت مسایل ورزشی اختصاص یافته که منتظر همت دست اندرکاران و نهاد مربوطه هستیم».وجود یک روحانی در روستا ضرورتی دیگر است.دهیار معتقد است که ساخت خانه عالم در جذب یک روحانی برای حضور در روستا باید جدی گرفته شود.وی با تشکر از یکی از اهالی غیر معمم که دغدغه های مذهبی مردم را پاسخگوست گفت:«در ایام محرم و رمضان شاهد حضور روحانیونی که برای تبلیغ اعزام شده اند هستیم ولی روستایی مذهبی با مساجد پرقدمت و حسینیه های فعال چشم انتظار حضور حداقل یک روحانی می باشد» گویا رفت و آمد مسئولان به روستا در حدی است که مشکلات آبادی را بدانند و در جریان مشکلات باشند استدعای اهالی آن است که مشکلات مختلف روستا هر چه سریع تر بر طرف شود.در این باره دهیار نامق خاطر نشان می شود:«خانه بهداشت با حضور دو بهورز و حضور هفته ای دوبار یک پزشک(مقیم روستای ایور) فعال است ولی بعض مسایل آزار دهنده است به عنوان مثال بهورزان علی رغم توانایی حق تزریق ندارند و متقاضیان باید برای تزریقات به ریوش می روند »هر چه هست امیدبه آینده و ضرورت توجه نهادهای مختلف به حل مشکلات اهالی است.مسایلی چون؛ گازكشي،بهداشت آب شرب، ترميم لوله كشي آب،مدرسه راهنمایی پسرانه،دبیرستان،تکمیل پروژه های مختلف آبادی،اجرای طرح هادی،مقابله با خشکسالی،توزیع نهاده های بخش کشاورزی،رسیدگی به آثار تاریخی و حفظ چشم اندازهای طبیعی از دغدغه های اصلی این روستاست.